Ատամի մաշվածություն

Բոլոր մարդկանց մոտ նկատվում է ատամի մաշվածություն: Տարբերում ենք մաշվածության 2 տեսակ՝ ֆիզիոլոգիական և ախտաբանական: Ֆիզիոլոգիական մաշվածությունը սկզբնական շրջանում նկատվում է ծամող ատամների թմբիկների շրջանում այնուհետև տարածվելով ընդգրկում է նաև կտրիչ ատամների կտրող եզրերը, ժանիքների թմբերը:

Այս գործընթացը նկատվում է ինչպես կաթնատամների, այնպես էլ մշտական ատամների ժամանակ: Ֆիզիոլոգիական մաշվածությունը նկատվում է 30 տարեկանից հետո:

30 տարեկանից հետո մաշվածությունը հիմնականում ընդգրկում է էմալային շերտը:

40 տարեկանից հետո գործընթացը խորանալով ընդգրկում է նաև դենտինային շերտը, որի հետևանքով նկատվոււմ է դեղնավուն լաքավորում:

50 տարեկանում մաշվածության գործընթացն արագանում է և ատամի գունավորումը նույնպես փոփոխվում է ՝ դեղնավունը փոխվում է շականակագույնի:

60 տարեկանում ավելի նկատելի է դառնում կտրիչ ատամների մաշվածությունը:

70 տարեկանում նկատվում է ատամի մաշվածություն 1/3-ից ավելին և մակերեսները պատված են III-ային դենտինային շերտով՝մուգ շականակագույն, որն ընդգրկում է ամբողջ ծամող և կտրող մակերեսն ու պաշտպանում նյարդը մեխանիկական և քիմիական ազդակներից:

Բացի ֆիզիոլոգիական մաշվածությունից հանդիպում է նաև ախտաբանական մաշվածություն, որը հիմնականում հանդիպում է համակարգային հիվանդությունների ժամանակ: Ախտաբանական կծվածքը, ոչ ճիշտ պատրաստված արհեստական ատամները, նյարդային համակարգի լարվածությունը /բրուքսիզմ/, ատամներին չափից ավելին ծանրաբեռնելը, որոշ խմբաքանակի ատամների բացակայությունը, կենցաղային կամ աշխատանքային վնասակար նյութերը, ատամի ոչ լիարժեք ձևավորված կարծր հյուսվածքը ախտաբանական մաշվածության պատճառ կարող են հանդիսանալ:

Տարբերում ենք ատամի մաշվածության 4 աստիճան՝

I°  ծամող ատմի թմբիկները, էմալային շերտը ներառյալ կտրիչների կտրող եզրերը,

II°  ընդգրկվում է նաև ժանիքների թմբերը, ծամող ատամների թմբիկները և կտրիչների կտրող եզրերը,

III°  ծամող մակերեսի էմալային և դենտինային շերտերը, մինչև պսակի 1/2-ը,

IV°  մեծ մասամբ մաշվածություն նկատվում է պսակի 2/3 կամ պսակը ամբողջովին բացակայում է մինչև ատամի վզիկային մակարդակը:

Ատամի ախտաբանական մաշվածությունը սկսվում է ատամի զգայունության բարձրացումով: Զգայունությունը բարձրանում է ջերմային գրգռիչների նկատմաբ՝ տաք և սառը, այնուհետև քիմիական և հետո մեխանիկական գրգռիչների նկատմամբ:

Հատկանշական է այն փաստը, որ ախտաբանական մաշվածության ժամանակ մեծ մասամբ նյարդը պահպանում է իր կենսունակությունը: Դա կատարվում է մեր օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիայի հաշվին, որի հետևանքով զմռսվում է դենտինային խողովակները և ատամի մակերեսը պատվում է III-ային դենտինով: Ատամների մաշվածության հաշվին կարող է փոխվել դեմքի 1/3 հատվածի բարձրությունը, փոփոխվում է ատամնաշարի փոխհարաբերիությունը, բերում է առաջկզակություն /պռոգենիա/, որի հետևանքով քունքստործնոտային հոդում ծանրաբերնվածությունը մեծանում է:

Եթե մաշվածության մեջ է ընդգրկվում մեծ քանակի ատամներ կամ ամբողջ ատամնաշարը, ապա կարող է տեղի ունենալ դեմքի ստորին 1/3-ի իջեցում, որը կարող է հանգեցնել մի շարք բարդությունների.

I. դիմային գանգի տեսքի փոփոխման,
II. դիմային մկանների ձգման կամ թուլացման,
III. խոսելիս կամ ժպտալիս էստետիկ տեսքի փոփոխման,
IV. քունքստործնոտային հոդի հիվանդություններ:

Մեծ մասամբ ստոմատոլոգիայում առաջացած խնդիրները կապված են ատամի հետ, սկսած ատամնափութից, նրա բարդություններից, որի հետևանքով, ի վերջո, կարող է առաջանալ անատամություն:

1. Հիմնականում տուժում է աղեստամոքսային տրակտը՝ չմանրացված սնունդ ստանալուց:
2. Առաջանում է քունքստործնոտային հոդի լարվածություն:

Ի՞նչ է դա իրենից ներկայացնում:

Քունքստործնոտային հոդերը երկուսն են, որոնք տեղակայված են զուգահեռ: Նրանք ապահովում են ստորին ծնոտի շարժունակությունը: Բերանի խոռոչում ատամների և ատամնաշարի փոփոխությունն անդրադառնում է քունքստործնորային հոդի վրա: Դիմային գանգի ստորին 1/3-ի բարձրության նվազումը կամ բարձրացումը, որը տեղի է ունենում ատամների մաշվածության կամ արհեստական ատամների հետևանքով, կարող է բերել քունքստործնոտային հոդի լարվածության: Քունքստործնոտային հոդում տեղի է ունենում հոդագլխիկի դիրքի շեղում, կենտրոնական օկլյուզիայի դիրքում այն տեղակայվում է հետ և ներքև: Հոդագլխիկի այս դիրքը բերում է հոդի գերծանրաբեռնվածության, ինչը կարող է պատճառ հանդիսանալ հոդում աճառային, մկանային, նյարդային, ոսկրային հյուսվածքների ախտաբանական փոփոխությունների, որոնց հետևանքով ծամելը, խոսելը, ծիծաղելը /հոդի ցանկացած շարժում ուղեկցվում է ցավային երևույթներով/:

1. աղմուկ ականջում,
2. ֆունկցիայի ժամանակ ցավի ուժեղացում,
3. հոդախախտ,
4. բերանի սահմանափակ բացում,
5. հոդի աշխատանքի ժամանակ՝ շրխկոց,
6. դեմքի այտուց,
7. ցավեր հոդում,
8. մկանայի սպազմ /թրիզմ/,
9. ինքնազգացողության թուլացում /գլխացավ, սրտխառնոց/:

ՔՍԾՀ հիվանդությունների հետազոտությունը և ախտորոշումը դժվար չէ, եթե կան մաշված ատամներ, լարվածություն և ցավի զգացողություն, երբ սնունդն ընդունելը դարձել է ցավոտ և կա բերանի շարժումների ժամանակ սահմանափակում... ուրեմն պետք չէ ուշացնել:
 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ